Ulazak u Jasenovac, otac Madlen Olbrajt: “Tanjug javlja, rat je završen” – izložba zaboravljenih kadrova u Muzeju Jugoslavije

97


KADA je pre pet godina Muzej Jugoslavije započeo digitalizaciju svog izuzetno bogatog vizuelnog arhiva, iz "istorijskog mraka" isplovile su dve kutije fotografskih rolni na kojima su zabeleženi značajni događaji prvih, prelomnih godina posle Drugog svetskog rata.Ti zaboravljeni kadrovi prvi put biće predstavljeni javnosti na izložbi "Tanjug javlja, rat je završen" u prostoru Muzeja "25. maj". Autori postavke kojom MJ obeležava 75 godina pobede nad nacizmom su kustosi Radovan Cukić i Milica Tomić. Pretpostavlja se da su fotografije, koje su najvećim delom snimili reporteri tadašnje državne agencije – Petar Obradović, Branko Savić i Isak Koen, dospeli u kabinet maršala 1947, prilikom njegovog osnivanja.DIANINA DECA TOKOM istraživanja, autori su pronašli seriju fotografija na kojima su deca u veoma lošem stanju, koja se hronološki nisu uklapala u kraj rata. Konsultovali su se sa kolegama iz Zagreba i ispostavilo se da su na njima deca koju je iz logora spasavala Diana Budisavljević. Snimci su nastali u Sisku 1942. i najverovatnije su foto-reporteri Tanjuga, u nekom trenutku posle oslobođenja, došli do tog filma, koji je originalan. – Preuzeto je 905 rolnica "lajka" formata, kako bi se sa njih odabrali snimci na kojima je Broz – objašnjava, za "Novosti", Cukić. – U kolekciji je ukupno 20.000 uspelih snimaka, a na izložbi su samo oni nastali krajem 1944. i tokom čitave 1945. Postavku tako čini oko 2.400 fotografija, vezanih za 184 različita događaja. – Velikim brojem snimaka želeli smo da prikažemo arhivski strukturu zbirke – ističe Tomićeva. – Poštovali smo hronologiju i eliminisali uglavnom neuspele i one fotografije na kojima su se ponavljali motivi. Bilo nam je bitno da publika neposredno, bez naših intervencija i uticaja ideologije, može da vidi kako su se događaji odvijali. Jedna od celina posvećena je snimcima koje je Branko Savić napravio prateći pomeranje linije fronta sve do Zagreba. Sa vojskom je ušao i u Jasenovac, 3. maja, a ti snimci poslednjih dana rata posebno su dramatični, i kako tvrde autori izložbe, nude do sada nove, neviđene uvide. Od Savićeve porodice, za ovu postavku, muzej je na korišćenje dobio njegov foto-aparat, dozvole koje je dobijao za odlazak na front, legitimaciju, ali i dnevnik.Beograd u danima neposredno posle oslobođenja – Život ulice u toj tranzicionoj godini bio je posebno izražen, a prvi politički mitinzi su zaista bili masovni – nastavlja Cukić. – Na snimcima se gotovo tanano može pratiti transformacija vlasti. Do novembarskih izbora 1945. godine na njima su i Milan Grol, Dragoljub Jovanović, kraljevi namesnici kako primaju akreditive prvih stranih poslanika. Tako su na kongresu Jugoslovenskog narodnooslobodilačkog fronta "uslikani" i pravoslavni sveštenik i hodža i fratar. Kamera je zabeležila i svečane večere, dodele odlikovanja, Svetosavsku akademiju, polazak pitomaca na školovanje u Rusiji, povratak oficira jugoslovenske kraljevske vojske iz nemačkog zarobljeništva, pozorišne predstave, ali i kadrove iz Zavoda za transfuziju krvi, dečjih domova…Povratak jugoslovenskih vojnika iz zarobljeništva, 12. april 1945. Foto Petar Obradović Tu su i reportaže sa parada povodom 27. marta, Prvog maja, 20. oktobra, ali i suđenja prvoj grupi oficira jugoslovenske vojske u otadžbini i grupi od dvadesetak ustaških generala. Tanjugove kamere zabeležile su i sahrane Ivana Milutinovića i Petra Drapšina (govor na tenku ispred današnjeg SKC, tadašnjeg Oficirskog doma, držao je Peko Dapčević). Da bi se lakše probijala kroz ovaj istorijski lavirint, publika će kao pomoć imati mape sa legendama. OTAC MADLEN OLBRAJT NA jednom od snimaka namesnici primaju akreditive čehoslovačkog poslanika Jozefa Korbela, koji je i pre rata, kao niži diplomatski službenik, bio u Beogradu. Našoj javnosti on je poznat i kao otac Madlen Olbrajt.Original Article